Viskozite

Bal kaşıktan yavaş süzülür, su ise anında akıp gider. Bu farkın adı viskozitedir. Akışkanın katmanları birbiri üzerinden kayarken aralarında oluşan sürtünme ne kadar büyükse viskozite de o kadar yüksektir.

Dinamik ve kinematik viskozite

Dinamik (mutlak) viskozite μ ile gösterilir; SI birimi Pa·s'dir, pratikte santipoaz (cP) kullanılır. 20 °C'deki su yaklaşık 1 cP'dir. Kinematik viskozite ise dinamik viskozitenin yoğunluğa bölünmesiyle bulunur:

ν = μ / ρ

Birimi m²/s ya da santistoks (cSt)'tur. Su için 1 cP ÷ 1 g/cm³ ≈ 1 cSt eder. Birimler arası geçişte viskozite dönüştürücü işini kolaylaştırır.

Sıcaklığın etkisi

Sıvıların viskozitesi ısındıkça düşer: soğuk motor yağı ağırdır, çalışma sıcaklığında incelir. Gazlarda ise tersine, sıcaklık arttıkça viskozite artar. Motor yağlarındaki 5W-30 gibi SAE kodları, yağın soğuk ve sıcak koşullardaki akış sınıfını gösterir.

Mühendislikte kullanımı

• Boru akışında Reynolds sayısı viskoziteye bağlıdır ve akışın laminer mi türbülanslı mı olduğunu belirler.
• Stokes yasasında bir parçacığın sıvı içinde çökme hızı viskoziteyle ters orantılıdır.
• Pompa seçimi, boya, kozmetik ve gıda üretiminde ürünün kıvamı viskozite ölçümüyle kontrol edilir.

Viskozite yoğunlukla karıştırılmamalıdır: zeytinyağı sudan hafiftir, bu yüzden suyun üstünde yüzer; ama akışa karşı direnci sudan onlarca kat fazladır. Yoğunluk birim hacimdeki kütleyi, viskozite ise akmaya karşı direnci anlatır. Laboratuvarda viskozite; kılcal borulu viskozimetre, düşen bilye yöntemi ya da dönen milli cihazlarla ölçülür. Ölçüm sonucunu yorumlarken mutlaka hangi sıcaklıkta alındığını not etmen gerekir, çünkü birkaç derecelik fark bile değeri belirgin biçimde değiştirebilir.