Işınım

Sobanın karşısında yüzünün ısınması, güneşte tenin yanması ve radyonun sinyal alması aynı fiziksel olgunun farklı yüzleridir: ışınım. Isının iletim ve taşınım dışındaki üçüncü aktarım yolu olan ışınım, madde olmadan, boşlukta bile gerçekleşir. Güneş'in enerjisi Dünya'ya bu şekilde ulaşır.

Güneş ışınımı

Atmosferin üstünde güneşe dik yüzeye düşen güç ortalama 1.361 W/m²'dir (güneş sabiti). Atmosferden geçerken bir kısmı soğurulur ve yansıtılır; açık bir öğle vakti yere ulaşan ışınım yaklaşık 1.000 W/m² olur. Güneş panellerinin etiket gücü de bu değere göre belirlenir. Bir gün boyunca toplanan enerji kWh/m² olarak ifade edilir; Türkiye'de günlük ortalama kışın 2, yazın 6-7 kWh/m² civarındadır. Bu değerlerden panel üretimini güneş paneli hesaplamasıyla tahmin edebilirsin.

Bitkiler için ışınım

Bitki yetiştiriciliğinde fotosentezde kullanılan 400-700 nm aralığındaki ışık ölçülür ve günlük toplamına günlük ışık integrali (DLI, mol/m²/gün) denir. Örnek: Ortalama 400 µmol/m²/s ışık şiddetinin 12 saat sürmesi 400 × 43.200 / 1.000.000 ≈ 17,3 mol/m²/gün eder; domates gibi bitkiler için bu yeterli bir değerdir. Hesabı günlük ışık integrali hesaplamasıyla yapabilirsin.

İyonlaştırıcı radyasyon

X ışınları, gama ışınları ve radyoaktif maddelerden çıkan parçacıklar atomlardan elektron koparabilecek kadar enerjilidir. Bu tür ışınımda soğurulan doz gray (Gy), biyolojik etkiye göre ağırlıklandırılmış doz sievert (Sv) ile ölçülür. Doğal arka plan radyasyonundan kişi başına yıllık doz dünya ortalamasında yaklaşık 2,4 mSv'dir. Eski birimler (rad, rem, curie) ile dönüşümleri radyasyon birimi dönüştürücüsünde bulabilirsin. Bu metin genel bilgi amaçlıdır.