Harç
Kısa tanım
Bağlayıcı (çimento, kireç, alçı), kum ve suyun karışımından elde edilen; tuğla örmede, sıvada ve kaplama yapıştırmada kullanılan yapı malzemesi.
Diğer adları: Yapı harcı, Duvar harcı, Mortar
Tuğlaları birbirine bağlayan, duvar yüzeyini düzgünleştiren ya da seramiğin altına serilen o gri karışım harçtır. Betondan farkı iri agrega (çakıl, mıcır) içermemesidir; yalnızca ince kum, bağlayıcı ve su kullanılır. (Resmi işlemlerde ödenen harç ise tamamen farklı bir kavramdır; burada yapı malzemesi anlatılıyor.)
Harç türleri
- Çimento harcı: yüksek dayanım; temel duvarları, ıslak zeminler ve dış cephe için,
- Kireç harcı: esnek ve nefes alan; tarihi yapılarda ve restorasyonda,
- Takviyeli (karma) harç: çimento ve kireç birlikte; işlenebilirlik ve dayanımı dengeler,
- Hazır harçlar: torba halinde gelen, yalnızca su eklenen fabrika karışımları.
Karışım oranı
Oranlar genellikle hacimce çimento : kum biçiminde verilir. Duvar örgüsünde 1:4 ya da 1:5, sıva altında 1:3, sıva üstünde daha yağlı karışımlar yaygındır. 1:4 oranında 1 m³ kuru karışımın yaklaşık beşte biri çimento, beşte dördü kumdur. Ancak kum ve çimento ıslanınca hacim kaybettiği için kuru hacim, elde edilecek ıslak harç hacminden yaklaşık yüzde 25-30 fazla alınır.
Örnek
0,5 m³ ıslak harç gerekiyorsa kuru hacim yaklaşık 0,5 × 1,27 ≈ 0,64 m³ olur. 1:4 oranında çimento 0,64 / 5 ≈ 0,127 m³'tür. Çimentonun gevşek birim hacim ağırlığı 1.440 kg/m³ civarında alınırsa bu yaklaşık 183 kg, yani 50 kg'lık torbadan yaklaşık 4 torba eder. Kum ihtiyacı ise yaklaşık 0,51 m³'tür. Duvar alanı ve oran girerek harç hesaplama aracında malzeme listeni çıkarabilirsin.
Kaliteli harç için
- Temiz, kil ve organik maddeden arınmış kum kullan,
- Suyu kıvamı bozmayacak kadar ekle; fazla su dayanımı düşürür,
- Karışımı priz süresi içinde, genelde birkaç saat içinde tüket,
- Sıcak havada tuğlaları önceden ıslat, harcın suyunu hızla çekmesini önle.
Sıva işi için ayrıca sıva hesabı, tuğla adedi için tuğla hesabı kullanılabilir.