Beta katsayısı hesaplama yöntemi
Beta, bir hissenin piyasa hareketlerine ne kadar duyarlı olduğunu gösterir. Beta katsayısı hesaplama aracına hisse ve endeks (örneğin BIST 100) değerlerini aynı dönemler için yapıştırırsın; araç fiyatlardan dönemlik getirileri çıkarır, ardından betayı, korelasyonu, R²’yi, alfayı ve her iki serinin oynaklığını hesaplar. Elinde hazır yüzde getiriler varsa “Getiri serisi” seçeneğini kullanabilirsin.
Hesap regresyon mantığına dayanır: β = kovaryans(hisse, endeks) ÷ varyans(endeks). Korelasyon iki serinin ne kadar birlikte hareket ettiğini, R² ise hisse oynaklığının ne kadarının piyasayla açıklandığını gösterir. Alfa, ortalama hisse getirisinden beta ile çarpılmış ortalama endeks getirisinin çıkarılmasıyla bulunur.
Örnek: Beş dönemde hisse getirileri %2, −1, 3, 0,5, −2; endeks getirileri %1, −0,5, 2, 0, −1 olsun. Beta yaklaşık 1,68, korelasyon 0,98 çıkar; yani endeks %1 hareket ettiğinde hisse ortalama %1,68 oynamıştır. Aynı ilişkiyi korelasyon hesaplama ve doğrusal regresyon araçlarıyla da inceleyebilirsin.
Beta yorumu basittir: 1’e yakın değer hissenin piyasayla benzer oynadığını, 1’in üstü daha agresif, 0 ile 1 arası daha defansif bir yapıyı gösterir. Negatif beta, hissenin piyasayla ters yönde hareket etme eğiliminde olduğunu anlatır. Günlük, haftalık ve aylık veriler farklı beta üretebilir; hangi sıklığı seçtiğini sonuçla birlikte not et ve karşılaştırmaları aynı sıklıkta yap. Kısa dönem verisi tek bir olaydan aşırı etkilenebilir.
Sonucun güvenilirliği veri seçimine bağlıdır: en az birkaç düzine gözlem kullan, hisse ve endeks tarihlerini birebir eşle, temettü ve bedelsiz düzeltmesi yapılmış fiyatları tercih et. Bulduğun betayı CAPM ile gerekli getiriyi hesaplarken kullanabilirsin. Geçmiş beta geleceği garanti etmez; sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır.