Yasal faiz ne zaman devreye girer?
Bir alacak için sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmamışsa ve borçlu ödemeyi geciktirmişse, uygulanacak oranı kanun belirler. Buna yasal faiz ya da kanuni faiz denir. Dayanağı 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'dur. Bireyler arasındaki borçlarda, ödenmeyen kira alacaklarında ve tazminat davalarında sık karşına çıkar. Ticari işlerde ise taraflar aksini kararlaştırmadıysa TCMB avans faizine dayanan ticari temerrüt faizi uygulanır.
Yasal faiz, temerrüt faizinin de varsayılan oranıdır: 3095 sayılı Kanun'a göre sözleşmede temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa, borçlu temerrüde düştüğünde yasal faiz oranı uygulanır. Ayrıca Türk Borçlar Kanunu, ticari olmayan sözleşmelerde kararlaştırılabilecek akdi faiz ve temerrüt faizi için üst sınırları yasal faiz oranına bağlar. Bu yüzden yasal faizdeki bir değişiklik, bu sözleşmelerde yazılabilecek en yüksek faizi de etkiler.
Oran nasıl belirlenir?
Oran uzun süre sabit bir rakam olarak belirlendi: 1 Ocak 2006'dan itibaren yıllık yüzde 9 uygulandı, 1 Haziran 2024'te Cumhurbaşkanı Kararı ile yüzde 24'e çıkarıldı. 31 Temmuz 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun ise 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesini değiştirerek oranı TCMB'ye bağladı. Yeni sistemde yasal faiz, TCMB'nin kısa vadeli kredilerde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80'i olarak hesaplanır. Oran yıl başında bu kurala göre belirlenir; yıl içinde reeskont oranında 5 puan veya daha fazla değişiklik olursa yılın ikinci yarısı için yeniden hesaplanır.
Bu bağlantı sayesinde yasal faiz artık para politikasıyla birlikte hareket eder, ancak her reeskont değişikliği anında yansımaz. Güncel oranı ve yürürlük tarihini sayfadaki değer panelinde görebilirsin. Reeskont oranının kendisiyle hesap yapmak istersen reeskont faizi hesaplama aracı var.
Grafik ve değişim tablosu
Yasal faiz bir oran olduğu için değişimler yüzde puan olarak okunur: yüzde 9'dan yüzde 24'e geçiş 15 puanlık bir artıştır, oransal olarak ise yaklaşık yüzde 167'dir. Haberlerde bu iki ifadenin karıştırıldığı sık görülür. Grafik basamaklıdır; uzun süre yatay kalan çizgi, oranın on sekiz yılı aşkın bir süre değişmediği dönemi gösterir.
Hesaplamada dikkat edilecekler
- Oran değiştiğinde faiz tek oranla değil, dönemlere bölünerek hesaplanır ve her dönem kendi oranıyla işletilir. Gömülü yasal faiz hesaplaması bu bölmeyi otomatik yapar.
- Yasal faiz basit faiz olarak işletilir; kural olarak faize faiz yürütülmez. Tutar, anapara × oran × gün sayısı ÷ 365 formülüyle bulunur.
- Faizin başlangıcı temerrüt tarihidir; bu tarih çoğu zaman ihtar, dava ya da icra takibi tarihine bağlıdır.
- Kamu alacaklarında ayrı kurallar geçerlidir; örneğin prim borçları için SGK gecikme zammı hesaplanır.
Bu metin genel bilgi sunar ve hukuki görüş yerine geçmez; dava ya da takip öncesinde oranı ve başlangıç tarihini bir hukukçuyla kontrol etmeni öneririz.