Yıllık enflasyon ne anlatır?
"Enflasyon yüzde şu kadar" dendiğinde neredeyse her zaman kastedilen, tüketici fiyat endeksinin (TÜFE) bir önceki yılın aynı ayına göre değişimidir. Yani bu sayfadaki güncel değer, fiyatların tam bir yıl öncesine göre ortalama ne kadar arttığını gösterir. TÜFE, hanelerin tükettiği gıdadan kiraya, ulaşımdan iletişime kadar geniş bir mal ve hizmet sepetinin fiyatlarını izleyen bir endekstir.
Sepetteki her harcama grubunun ağırlığı, hanelerin bütçe anketlerinden elde edilen harcama paylarına göre belirlenir. Gıda ya da konut harcamalarının sepetteki payı, bu kalemlerdeki fiyat artışlarının genel enflasyona ne ölçüde yansıyacağını belirler. Çekirdek enflasyon gibi göstergeler ise enerji ve gıda gibi oynak kalemleri dışarıda bırakarak ana eğilimi görmeyi amaçlar.
Kim açıklar, ne zaman?
TÜFE'yi Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) hesaplar ve bir önceki aya ait veriyi her ay, genellikle ayın 3'ünde yayımlar. TÜİK, Ocak 2026 verisinden itibaren endeksin baz yılını 2003=100'den 2025=100'e taşıdı. Bu sitede uzun dönemli hesaplar bozulmasın diye yeni seri, eski seriye zincirleme yöntemle bağlanır: yeni endeksteki aylık değişimler eski serinin son değerine uygulanır. Böylece 2004'ten bugüne kesintisiz bir grafik ve tutarlı karşılaştırmalar elde edilir.
Grafik ve değişim tablosu nasıl okunur?
Enflasyon bir oran olduğu için iki dönem arasındaki farkı yüzde puan ile ifade etmek gerekir. Yıllık enflasyon yüzde 40'tan yüzde 35'e indiyse bu 5 puanlık düşüştür; "yüzde 5 düştü" demek yanlış olur, çünkü oransal düşüş yüzde 12,5'tir. Sayfadaki değişim tablosu oranlar için puan farkını ayrıca gösterir. Aylık ve yıllık enflasyonu da ayırt et: aylık değişim yalnızca son bir ayın fiyat artışıdır, yıllık değer ise son on iki ayın birikimidir.
Hangi hesaplamalarda kullanılır?
- Geçmişteki bir tutarın bugünkü karşılığını bulmak için gömülü alım gücü hesaplaması ya da enflasyon hesaplama aracı kullanılır.
- Maaş zammının enflasyonun gerisinde kalıp kalmadığını görmek için maaş zammı ve enflasyon karşılaştırmasını dene.
- Kira artışında TÜFE'nin yıllık değeri değil, 12 aylık ortalamalara göre değişimi esas alınır; bunun için kira artış oranı sayfasına bak.
Sık yapılan hatalar
Puan ile yüzdeyi karıştırmak, aylık oranı yıllık sanmak ve yıllık enflasyonu kira artışına doğrudan uygulamak en sık rastlanan hatalardır. Farklı baz yıllarına ait endeks değerlerini zincirlemeden birbirine bölmek de yanlış sonuç verir. TÜFE ile üretici fiyatlarını ölçen Yİ-ÜFE de birbirine karıştırılır; iki seriyi yan yana görmek için TÜFE ve ÜFE tablosuna bakabilirsin. Ayrıca TÜFE bir ortalamadır; senin harcama sepetin farklıysa kişisel enflasyonun da farklı olur. Bu sayfadaki veriler resmi istatistiklere dayanır ve yalnızca bilgi vermek amacı taşır; mali kararlarında kendi durumunu ayrıca değerlendirmelisin.