Politika faizi neden önemli?
Mevduat faizinden kredi kartı faizine, konut kredisinden devlet tahvili getirisine kadar Türkiye'deki faiz oranlarının çoğu tek bir oranın etrafında şekillenir: TCMB'nin politika faizi. Bu oran, Merkez Bankası'nın bankalara bir hafta vadeli repo ihalesiyle borç verdiği faiz oranıdır. Bankalar fonlama maliyetini bu orana göre ayarladığı için politika faizindeki bir değişiklik zamanla kredi ve mevduat faizlerine yansır.
Kim ve ne zaman belirler?
Oranı TCMB bünyesindeki Para Politikası Kurulu (PPK) belirler. Kurul, toplantı takvimini yıl başında duyurur ve kararı toplantı günü bir basın duyurusuyla açıklar. Toplantılar arasında oran sabit kalır; bu yüzden sayfadaki grafik basamak şeklindedir. Sayfadaki güncel değer, açıklanan son PPK kararına karşılık gelir ve yeni bir karar açıklandığında güncellenir.
PPK, politika faizinin yanında gecelik borç verme ve borçlanma faizlerini de belirler; bu iki oran politika faizinin çevresinde bir koridor oluşturur ve piyasadaki kısa vadeli faizler çoğunlukla bu aralıkta hareket eder. Kurul kararlarını enflasyon görünümü, beklentiler ve finansal koşullara göre verir. Karar metinlerindeki ileriye dönük mesajlar, piyasalar tarafından en az kararın kendisi kadar yakından izlenir.
Grafiği ve değişim tablosunu okumak
Politika faizi bir oran olduğundan kararlar yüzde puan ya da baz puanla ifade edilir. Faizin yüzde 40'tan yüzde 37,5'e inmesi 2,5 puanlık, yani 250 baz puanlık bir indirimdir; bunu "yüzde 2,5 indirim" diye okumak yanlış olur, çünkü oransal değişim yüzde 6,25'tir. Değişim tablosunda bir önceki karara, bir yıl ve beş yıl öncesine göre fark puan olarak verilir. Grafikteki her basamak bir karar tarihidir; yatay çizgiler oranın değişmediği dönemleri gösterir. Tüm kararları liste halinde görmek istersen politika faizi geçmişi tablosunu açabilirsin.
Hangi hesaplamalarla ilişkili?
- Faizin artması ya da düşmesi halinde birikiminin ve kredinin nasıl etkileneceğini görmek için gömülü faiz senaryosu hesaplamasını kullan.
- Vadeli hesabının net getirisini bulmak için mevduat getirisi hesaplama aracı hazır.
- Faiz getirisinin enflasyonu ne kadar aştığını görmek için reel getiri hesaplamasına bak; bunu yaparken yıllık enflasyon verisi de gerekir.
Sık yapılan hatalar
Politika faizini bankanın sana vereceği mevduat ya da kredi faiziyle aynı sanmak yaygın bir yanılgıdır; bankalar kendi maliyet ve risklerine göre farklı oranlar uygular. Faiz kararının etkisi de kredi ve mevduata hemen değil, kademeli olarak yansır. Politika faizini enflasyonla kıyaslarken reel faizi doğru hesaplamak, yani iki oranı basitçe çıkarmak yerine bileşik etkiyi hesaba katmak önemlidir. Genel bir okuma olarak, enflasyonun belirgin biçimde üzerindeki bir politika faizi sıkı, altındaki ise gevşek bir para politikasına işaret eder. Bu sayfa para politikasını takip etmene yardımcı olmak için hazırlandı, yatırım ya da borçlanma tavsiyesi içermez.