Tavan neden var?
Kıdem tazminatında maaşının ne kadar yüksek olduğu her zaman sonuca yansımaz. Çalışılan her tam yıl için otuz günlük brüt ücret ödenir, ama bu bir yıllık tutar yasal bir sınırı geçemez: kıdem tazminatı tavanı. Sınırın dayanağı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun bugün de yürürlükte olan 14. maddesidir. Maddeye göre bir hizmet yılı için ödenecek kıdem tazminatı, en yüksek devlet memuruna 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini aşamaz.
Tavan yalnızca yüksek ücretlileri etkiler: giydirilmiş brüt ücreti tavanın altında kalan biri için hesap kendi ücretiyle yapılır. Tavanı aşan biri ise kaç yıl çalışmış olursa olsun her yıl için en fazla tavan tutarını alır. Tazminata hak kazanmak için de en az bir yıl çalışmış olmak ve kanunda sayılan ayrılış hallerinden birinin bulunması gerekir; sıradan bir istifa çoğu durumda bu hakkı doğurmaz.
Nasıl ve ne sıklıkla belirlenir?
Tavanı ayrı bir komisyon belirlemez; tutar memur maaş katsayılarından türetilir. Memur katsayıları yılda iki kez, ocak ve temmuz aylarında güncellenir. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın katsayı genelgesiyle yeni emeklilik ikramiyesi tutarı ortaya çıkar ve kıdem tavanı da buna göre değişir. Dolayısıyla 1 Ocak–30 Haziran ve 1 Temmuz–31 Aralık dönemleri için ayrı tutarlar geçerlidir. Sayfadaki güncel değer, içinde bulunduğun dönemin tavanıdır.
Hangi tarihin tavanı uygulanır?
Hesapta esas olan, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki tavandır. Sözleşmesi haziranın son günü biten biri ilk yarının, temmuzda biten biri ikinci yarının tavanına tabi olur. Ödemenin gecikmesi uygulanacak tavanı değiştirmez.
Grafik ve değişim tablosu
Tavan bir TL tutarı olduğu için değişimler yüzde olarak gösterilir. Tablo, bir önceki altı aylık döneme, bir ve beş yıl öncesine göre artışı verir. Grafik basamaklıdır; her basamak bir ocak ya da temmuz başlangıcını işaret eder. Yüksek enflasyon dönemlerinde altı aylık artışların belirgin biçimde büyüdüğünü grafikte kolayca görebilirsin.
Hesaplamada kullanımı ve sık hatalar
Tazminat hesabında önce giydirilmiş brüt ücret bulunur: çıplak brüt maaşa düzenli ödenen yol, yemek gibi para ve parayla ölçülebilen menfaatler eklenir. Bu tutar tavanı aşıyorsa hesapta tavan kullanılır, ardından hizmet süresiyle çarpılır (bir yıldan artan süreler için orantılı ödeme yapılır) ve sonuçtan yalnızca damga vergisi kesilir. Hesabı adım adım yapmak için gömülü kıdem tazminatı hesaplamasını kullanabilir, işten ayrılırken gündeme gelen diğer kalemler için ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti araçlarına bakabilirsin.
- Tavanı ihbar tazminatına uygulamak yanlıştır; ihbar tazminatında böyle bir sınır yoktur.
- Tavanı net tutar sanmak da hatalıdır; tavan brüt bir sınırdır.
- Giydirilmiş ücret yerine yalnızca çıplak maaşı esas almak tazminatı olduğundan düşük gösterir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; bir uyuşmazlıkta avukat ya da arabulucu desteği almak sağlıklı olur.