Karbon ayak izi

Sabah kahveni hazırlarken yaktığın ocak, işe giderken kullandığın araba, akşam açtığın klima; hepsi atmosfere görünmez bir iz bırakır. Bu izlerin toplamı karbon ayak izidir ve genellikle yıllık ton CO₂e olarak ifade edilir.

CO₂ eşdeğeri ne demek?

Sera etkisi yapan tek gaz karbondioksit değildir; metan ve diazot monoksit çok daha güçlüdür. Bu gazlar, belirli bir süre içindeki ısıtma etkilerine (küresel ısınma potansiyeli) göre karbondioksit cinsine çevrilir ve tek bir sayıda toplanır.

Nasıl hesaplanır?

Emisyon = Faaliyet miktarı × Emisyon faktörü

• Bir litre benzinin yanması yaklaşık 2,3 kg CO₂ açığa çıkarır. 100 km'de 7 litre yakan bir araçla yılda 12.000 km gidersen yalnızca yakıttan yaklaşık 840 L × 2,3 ≈ 1.930 kg CO₂ salarsın.
• Elektrikte faktör, ülkenin elektrik üretim karışımına bağlıdır; kömür ağırlıklı şebekede kilovatsaat başına salım daha yüksektir.
• Uçuşlarda mesafe, kabin sınıfı ve yüksek irtifa etkisi hesaba girer.

Evindeki elektrik, doğalgaz, ulaşım ve beslenme alışkanlıklarını karbon ayak izi hesaplama aracına girerek kişisel toplamını görebilirsin; seyahatler için uçuş karbon salımı aracı ayrıntılı sonuç verir.

Kapsam 1, 2 ve 3

Kurumsal raporlamada Sera Gazı Protokolü emisyonları üç kapsama ayırır: doğrudan yakılan yakıtlar (Kapsam 1), satın alınan elektrik ve ısı (Kapsam 2) ve tedarik zinciri, ürün kullanımı gibi dolaylı emisyonlar (Kapsam 3). Avrupa Birliği'nin sınırda karbon düzenlemesi nedeniyle Türkiye'deki ihracatçılar için bu hesap giderek önem kazanıyor.

Azaltma ve dengeleme

Önce tüketimi azaltmak, sonra kalan emisyonu dengelemek önerilir. Ağaç dikimi gibi dengeleme yöntemlerinin etkisi yıllar içinde ortaya çıkar; ağaç dikimiyle karbon dengeleme hesabı bunun ölçeğini gösterir. Hesaplanan değerler emisyon faktörlerine bağlı tahminlerdir ve kaynağa göre farklılık gösterebilir.