Çek

Ticarette nakit yerine geçen ve ödemeyi ileri bir tarihe bağlayan araçların başında çek gelir. Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen bir kambiyo senedidir; senet ve poliçe ile birlikte aynı aile içinde yer alır.

Taraflar

• Keşideci: çeki düzenleyip imzalayan kişi.
• Muhatap: ödemeyi yapacak banka.
• Lehtar / hamil: çeki elinde bulunduran ve ödemeyi alacak kişi. Çek ciro yoluyla başkasına devredilebilir.

Vadeli çek ve iskonto

Hukuken çek görüldüğünde ödenen bir araçtır, ancak uygulamada üzerine ileri bir keşide tarihi yazılarak vadeli ödeme aracı gibi kullanılır. Parasına vadeden önce ihtiyaç duyan hamil, çeki bankaya ya da faktoring şirketine kırdırır. Buna iskonto denir.

Basit dış iskonto örneği (360 gün esaslı): 100.000 TL'lik, 90 gün vadeli çek yıllık %40 oranla kırdırılırsa iskonto tutarı 100.000 × 0,40 × 90 / 360 = 10.000 TL, ele geçen tutar 90.000 TL olur. Bu hesabı kendi rakamlarınla çek senet iskonto aracında deneyebilirsin. Komisyon ve vergiler gerçek maliyeti artırır.

Senetten farkı

Bonoda (senet) borçlu ödemeyi kendisi taahhüt eder; çekte ise ödeme talimatı bir bankaya verilir. Bu yüzden çek bir banka hesabına bağlıdır ve çek koçanı bankadan alınır. Karekodlu çek uygulamasıyla çekin geçmişi ve keşidecinin çek sicili sorgulanabilir.

Dikkat edilecek noktalar

• Çekin bankaya kanunda belirtilen ibraz süresi içinde sunulması gerekir; süre kaçırılırsa bazı haklar zayıflar.
• Karşılıksız çıkma riskine karşı keşidecinin sicilini kontrol et.
• Birden fazla çekin ortalama vadesini bulmak, toplu kırdırma ya da pazarlıkta işini kolaylaştırır; bunun için ortalama vade hesaplama aracını kullanabilirsin.